اگر صاحب کسبوکار یا شخص حقیقی شاغل هستید برای تشخیص گروه مالیاتی خود در سال ۱۴۰۵ ابتدا باید نوع فعالیت و سپس فروش یا درآمد مبنای گروه بندی را بررسی کنید. در حالت عادی، فروش بیش از ۴۵ میلیارد تومان شما را در گروه اول، فروش بیش از ۱۵ تا ۴۵ میلیارد تومان در گروه دوم و مبلغ پایینتر را در گروه سوم قرار میدهد. اگر فعالیت شما صرفاً ارائه خدمت باشد این نصابها نصف میشوند. با این حال، بعضی مشاغل بدون توجه به درآمدشان از ابتدا گروه اول هستند.
برای سال ۱۴۰۵، درآمد ابرازی عملکرد سال ۱۴۰۳ یکی از مبانی تعیین گروه است. بنابراین صرفا نگاهکردن به فروش امسال برای تشخیص گروه کافی نیست؛ باید سابقه مالیاتی، نوع فعالیت و در برخی پروندهها آخرین درآمد قطعیشده را نیز در نظر گرفت.
مبنای قانونی گروه بندی مشاغل چیست؟
صاحبان مشاغل آزاد و سنتی باید بر اساس میزان درآمد خود، جایگاهشان را در گروه بندی مشاغل مالیاتی به درستی تشخیص دهند.
مبنای اصلی این تقسیمبندی ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم است. این ماده صاحبان مشاغل را ملزم میکند دفاتر، اسناد و مدارک متناسب با فعالیت خود را نگهداری و اظهارنامه مالیاتی را بر اساس همین اطلاعات تنظیم کنند. قانون جزئیات یکسانی برای تمام کسبوکارها تعیین نکرده و نحوه انجام این تکالیف را متناسب با «نوع و حجم فعالیت» به آییننامه اجرایی واگذار کرده است.
به زبان ساده، قرار نیست یک کسبوکار کوچک خدماتی دقیقا همان تشریفات حسابداری یک کارخانه یا مجموعه بزرگ تجاری را داشته باشد. به همین دلیل، صاحبان مشاغل در سه گروه اول، دوم و سوم قرار میگیرند و میزان جزئیات اسناد و اطلاعاتی که باید نگهداری و اظهار کنند بر اساس گروه متفاوت است.
آییننامه فعلی ماده ۹۵ که با شماره ۲/۱۵۳۳۰۴ مورخ ۲۱ آبان ۱۴۰۴ ابلاغ شده، مقررات جاری گروه بندی را مشخص میکند و از ابتدای سال ۱۴۰۴ لازمالاجراست. این آییننامه دو معیار اصلی را در نظر میگیرد: ماهیت فعالیت و حجم فعالیت.
فرض کنید دو کسبوکار هر کدام ۱۰ میلیارد تومان فروش دارند. اگر یکی فروشگاه عادی باشد در صورت نبود شرایط خاص میتواند در گروه سوم قرار بگیرد؛ اما اگر دیگری یک فروشگاه زنجیرهای دارای مجوز باشد صرفنظر از همین میزان فروش در گروه اول قرار میگیرد. بنابراین قبل از محاسبه نصاب، همیشه باید بررسی کنید آیا شغل شما در فهرست فعالیتهای خاص گروه اول قرار دارد یا نه.
درآمد کدام سال برای گروه بندی ۱۴۰۵ ملاک است؟
آییننامه، درآمد ابرازی عملکرد دو سال قبل را مبنای گروه بندی قرار داده است؛ همانطور که فروش اظهارشده عملکرد ۱۴۰۲ مبنای تعیین گروه سال ۱۴۰۴ بوده برای سال ۱۴۰۵ باید عملکرد ۱۴۰۳ را بررسی کرد.
در کنار درآمد ابرازی، آخرین درآمد قطعیشده نیز در شرایط مقرر میتواند ملاک قرار گیرد؛ مشروط به اینکه برگ قطعی مربوط حداکثر تا پایان دیماه سال قبل به خود مؤدی یا نماینده قانونی او ابلاغ شده باشد. به همین دلیل، تشخیص گروه صرفا با نگاه به یک عدد در گردش حساب یا فروش جاری انجام نمیشود.
نصاب گروه اول، دوم و سوم مالیاتی در سال ۱۴۰۵
مدیران شرکتها در جلسات سالانه خود به بررسی تغییرات قوانین و تاثیر آن بر گروه بندی مشاغل مالیاتی در سال ۱۴۰۵ میپردازند.
اگر فعالیت شما جزء مشاغلی نباشد که بدون توجه به درآمد در گروه اول قرار میگیرند نصابهای زیر تعیینکننده هستند:
| گروه مالیاتی | فروش کالا یا فروش توام کالا و خدمات | فعالیت صرفا خدماتی |
| گروه اول | بیش از ۴۵ میلیارد تومان | بیش از ۲۲.۵ میلیارد تومان |
| گروه دوم | بیش از ۱۵ تا ۴۵ میلیارد تومان | بیش از ۷.۵ تا ۲۲.۵ میلیارد تومان |
| گروه سوم | ۱۵ میلیارد تومان و کمتر | ۷.۵ میلیارد تومان و کمتر |
مبالغ فوق در متن آییننامه به ریال تعیین شدهاند؛ یعنی ۴۵۰ میلیارد ریال برای مرز گروه اول و ۱۵۰ میلیارد ریال برای مرز گروه دوم. برای مودیانی که صرفا ارائه خدمت دارند طبق تبصره ۲ ماده ۲ آییننامه، ۵۰ درصد این نصابها ملاک است.
نکته مهم این است که این ارقام به «سود خالص» اشاره ندارند. ممکن است کسبوکاری فروش بالایی داشته باشد اما به دلیل هزینههای زیاد سود کمی کسب کند؛ برای تعیین گروه، باید شاخص مقرر در آییننامه یعنی فروش یا درآمد مربوط به فعالیت را بررسی کرد نه فقط سود نهایی.
چه مشاغلی بدون توجه به درآمد در گروه اول قرار میگیرند؟
دقت در اسناد مالی و فاکتورها اولین قدم برای قرارگیری در گروه صحیح در سیستم گروه بندی مشاغل مالیاتی است.
بعضی فعالیتها به دلیل ماهیت و حجم معمول عملیات مالیشان از ابتدا در گروه اول طبقهبندی شدهاند. در این موارد، پایینبودن فروش باعث انتقال مودی به گروه دوم یا سوم نمیشود.
| مشاغلی که بر اساس نوع فعالیت گروه اول هستند |
| واردکنندگان و صادرکنندگان |
| صاحبان کارخانهها و واحدهای تولیدی دارای مجوز |
| بهرهبرداران معادن دارای پروانه بهرهبرداری |
| صاحبان هتلهای سهستاره و بالاتر |
| بیمارستانها، زایشگاهها، درمانگاهها و کلینیکهای تخصصی انسانی |
| صاحبان مشاغل صرافی |
| فروشگاههای زنجیرهای دارای مجوز |
| موسسات حملونقل موتوری، زمینی، دریایی و هوایی، اعم از مسافری یا باربری |
این فهرست را باید قبل از اعمال نصابهای درآمدی بررسی کنید. برای نمونه، صاحب یک واحد تولیدی دارای مجوز نمیتواند صرفا به این دلیل که فروش سال مبنای او کمتر از ۱۵ میلیارد تومان بوده خود را گروه سوم در نظر بگیرد. آییننامه همچنین به سازمان امور مالیاتی اجازه داده است در صورت ضرورت، مشاغل دیگری را با رعایت تشریفات مقرر به گروه اول اضافه کند.
تفاوت مشاغل خدماتی با فروش کالا چیست؟
یکی از مهمترین نقاط خطا در تعیین گروه مالیاتی، عبارت «صرفا ارائه خدمت» است. نصفشدن نصاب فقط زمانی اعمال میشود که فعالیت مودی صرفا خدماتی باشد.
برای یک فریلنسر که تمام درآمد او از طراحی، برنامهنویسی، مشاوره یا خدمت مشابه به دست میآید مرز ورود به گروه دوم ۷.۵ میلیارد تومان و مرز ورود به گروه اول ۲۲.۵ میلیارد تومان است. بنابراین محتوای صفحه مالیات فریلنسرها میتواند برای تشخیص تکالیف این گروه مکمل این راهنما باشد.
در مقابل، یک فروشگاه که کالا میفروشد از نصاب کامل ۱۵ و ۴۵ میلیارد تومانی استفاده میکند. اگر کسبوکار هم کالا میفروشد و هم خدمت ارائه میدهد دیگر نمیتوان فقط به دلیل وجود بخش خدماتی، نصابها را نصف کرد. در چنین پروندهای ماهیت واقعی فعالیت اهمیت دارد و صفحه مالیات فروشگاه میتواند برای بررسی تکالیف مرتبط با فروش کالا مفید باشد.
فرض کنید یک مشاور مستقل در سال مبنا ۱۰ میلیارد تومان درآمد خدماتی داشته باشد. چون فعالیت او صرفا خدماتی است، از مرز ۷.۵ میلیارد تومان عبور کرده و در گروه دوم قرار میگیرد. اما یک فروشگاه عادی با فروش ۱۰ میلیارد تومان، در صورت نداشتن شرایط خاص، هنوز در محدوده گروه سوم است.
مشاغل مشارکتی چگونه گروه بندی میشوند؟
در کسبوکارهای شراکتی، یکی از اشتباهات رایج این است که فروش کل مجموعه بین شرکا تقسیم شود و سپس برای هر شریک یک نصاب جداگانه در نظر گرفته شود. آییننامه چنین روشی را نپذیرفته است.
در مشارکتهای اختیاری یا قهری، درآمد ابرازی یا قطعیشده خود مشارکت ملاک تعیین گروه است. فرض کنید سه نفر در یک فعالیت خردهفروشی شریک هستند و فروش مشارکت در سال مبنا ۳۰ میلیارد تومان بوده است. نمیتوان گفت سهم هر شریک ۱۰ میلیارد تومان است و بنابراین مجموعه در گروه سوم قرار دارد؛ همان فروش ۳۰ میلیارد تومانی مشارکت ملاک است و در این مثال، فعالیت در گروه دوم قرار میگیرد.
این نکته بهخصوص زمانی مهم میشود که شرکا پرونده مالیاتی را صرفا از زاویه سهم خودشان بررسی میکنند در حالی که مبنای طبقهبندی، عملکرد کل مشارکت است.
کسبوکار تازه تاسیس در کدام گروه قرار میگیرد؟
درباره کسبوکارهای تازه تاسیس هنوز مطالب قدیمی زیادی در اینترنت وجود دارد که میگویند همه آنها در دو سال اول گروه سوم هستند. بر اساس آییننامه فعلی، این گزاره درست نیست.
در دو سال اول شروع فعالیت، بهجز مشاغلی که به دلیل نوع فعالیتشان الزاما گروه اول هستند انتخاب گروه با خود مودی است. از سال سوم به بعد، گروه باید بر اساس نصابهای مقرر تعیین شود. همچنین مودی گروه پایینتر میتواند اظهارنامه گروه بالاتر ارائه کند، اما صرف انجام این کار باعث نمیشود برای همیشه عضو گروه بالاتر محسوب شود.
این موضوع برای کسبوکارهای کوچک و تازهراهاندازیشده اهمیت زیادی دارد؛ چون انتخاب گروه باید با درنظرگرفتن سیستم حسابداری، نوع اسناد، رشد مورد انتظار فعالیت و سایر تکالیف مالیاتی انجام شود نه صرفا با این تصور که «گروه پایینتر همیشه بهتر است».
تکالیف گروه اول، دوم و سوم چه تفاوتی دارد؟
بعد از تشخیص گروه، مسئله اصلی این است که چه اسناد و اطلاعاتی باید نگهداری کنید. تفاوت گروهها بیشتر در سطح جزئیات دفاتر و گزارشهای مالی دیده میشود.
| موضوع | گروه اول | گروه دوم | گروه سوم |
| دفاتر قانونی | دفاتر روزنامه و کل یا سایر دفاتر حسب مورد، دستی یا الکترونیکی | الزامی نیست | الزامی نیست |
| اسناد معاملات | نگهداری اسناد و مدارک متکی به ثبتهای حسابداری | نگهداری تفکیکی و به ترتیب تاریخ | نگهداری اسناد درآمد و هزینه |
| گزارش مالی | صورت سود و زیان، ترازنامه و اطلاعات تفصیلی اظهارنامه | صورت درآمد و هزینه ماهانه | خلاصه درآمد و هزینه سالانه |
| اطلاعات اظهارنامه | تفصیلیتر | متوسط | خلاصهتر |
گروه اول باید دفاتر و اسناد خود را مطابق ضوابط آییننامه نگهداری کند. گروه دوم مکلف است اسناد درآمد، خرید، هزینه و دارایی را به تفکیک و ترتیب وقوع نگهداری کرده و صورت درآمد و هزینه را ماهانه تنظیم کند. در گروه سوم نیز اسناد معاملات باید نگهداری شود اما گزارش اصلی به شکل خلاصه درآمد و هزینه سالانه است. آییننامه صراحتا میگوید نگهداری دفاتر قانونی برای گروههای دوم و سوم الزامی نیست.
برای مودیان مشمول دفاتر الکترونیکی نیز یک نکته جدید وجود دارد: برای سال مالیای که شروع آن در سال ۱۴۰۵ است دوره زمانی بارگذاری اطلاعات در سامانه دفاتر تجاری الکترونیکی سهماهه تعیین شده است؛ مهلت دقیق هر دوره نیز در آییننامه مشخص شده و باید متناسب با سال مالی مودی بررسی شود.
گروه مالیاتی تنها یکی از اجزای تکالیف شماست. وضعیت کارتخوان و حساب بانکی تجاری، صدور صورتحساب و تکالیف سامانه مودیان نیز باید جداگانه بررسی شود. برای کسبوکارهایی که دریافتهای خود را از POS یا درگاه پرداخت انجام میدهند راهنمای مالیات کارتخوان میتواند مکمل این بخش باشد.
کدام اشتباهات بیشتر باعث تشخیص نادرست گروه میشوند؟
بخش قابلتوجهی از خطاها از انتخاب سال اشتباه شروع میشود. ممکن است صاحب کسبوکار فروش سال ۱۴۰۵ را ببیند و بر همان اساس گروه خود را تعیین کند در حالی که برای تعیین گروه این سال، عملکرد دو سال قبل یعنی ۱۴۰۳ اهمیت دارد. استفاده از مقالهها و جداول قدیمی نیز همین مشکل را ایجاد میکند؛ نصابها و برخی قواعد، از جمله وضعیت مودیان تازه تاسیس، تغییر کردهاند.
خطای بعدی معمولا در تشخیص فعالیت خدماتی رخ میدهد. صرف اینکه بخشی از درآمد کسبوکار بابت نصب، آموزش یا پشتیبانی باشد لزوما آن را به فعالیت «صرفا خدماتی» تبدیل نمیکند. نصفکردن نصاب در چنین شرایطی ممکن است مودی را به گروه اشتباهی ببرد.
در مشارکتها نیز تقسیم فروش بین شرکا نتیجه درستی نمیدهد. از طرف دیگر، بعضی مودیان تمام تمرکز خود را روی نصاب درآمدی میگذارند و اصلا بررسی نمیکنند که شاید نوع فعالیتشان مانند تولید، صادرات، صرافی یا فروشگاه زنجیرهای آنها را بدون توجه به میزان فروش در گروه اول قرار داده باشد.
پیامد تشخیص نادرست هم در همه پروندهها یکسان نیست. صرف انتخاب عنوان اشتباه لزوما به معنای یک جریمه ثابت نیست؛ مشکل زمانی جدی میشود که مودی به دلیل این تشخیص، دفاتر، اسناد، اظهارنامه یا سایر تکالیفی را که برای گروه واقعی او الزامی بوده انجام ندهد. در این صورت، آثار مالیاتی باید بر اساس تکلیف رعایتنشده و مقررات مربوط به همان تکلیف بررسی شود.
چه زمانی بهتر است پرونده را قبل از اظهارنامه بررسی کنید؟
اگر فروش شما نزدیک مرز ۱۵ یا ۴۵ میلیارد تومان است فعالیتتان ترکیبی از کالا و خدمات است چند شریک دارید کسبوکارتان تازه شروع شده یا درباره قرارگرفتن در استثناهای گروه اول مطمئن نیستید تشخیص گروه بر اساس حدس ریسک غیرضروری ایجاد میکند.
در چنین شرایطی، استفاده از خدمات مالیاتی تخصصی کمک میکند نوع فعالیت، اظهارنامه سال مبنا، برگهای قطعی، وضعیت اسناد و تکالیف واقعی پرونده کنار هم بررسی شوند. اگر فعالیت شما در تهران است خدمات مالی و مالیاتی تهران آرمیتاتکس نیز میتواند برای بررسی پرونده پیش از ارسال اظهارنامه مورد استفاده قرار گیرد.
هدف از مشاوره صرفا انتخاب یک عنوان میان «گروه اول، دوم یا سوم» نیست؛ مهم این است که قبل از موعد قانونی مشخص شود چه اطلاعاتی باید آماده کنید و چه تکالیفی واقعا بر عهده شماست. این بررسی میتواند احتمال ارسال اظهارنامه ناقص، نگهداری نادرست اسناد یا مواجهه با هزینه و جریمه قابل پیشگیری را کاهش دهد.
برای تشخیص گروه مالیاتی خود در سال ۱۴۰۵ کافی است موضوع را به ترتیب بررسی کنید: ابتدا ببینید آیا نوع فعالیتتان مستقیما شما را در گروه اول قرار میدهد؛ اگر نه، عملکرد ۱۴۰۳ و آخرین درآمد قطعیشده واجد شرایط را بررسی کنید؛ سپس مشخص کنید فعالیتتان صرفا خدماتی است یا شامل فروش کالا نیز میشود.
در حالت عمومی، مرزهای اصلی ۱۵ و ۴۵ میلیارد تومان هستند و در فعالیت صرفا خدماتی به ۷.۵ و ۲۲.۵ میلیارد تومان کاهش پیدا میکنند. برای مشاغل مشارکتی درآمد کل مشارکت ملاک است و کسبوکارهای تازه تاسیس نیز در دو سال اول، جز در استثناهای گروه اول، حق انتخاب گروه دارند.
اگر هنوز درباره گروه کسبوکار خود مطمئن نیستید مشاوره مالیاتی آرمیتاتکس میتواند پیش از ارسال اظهارنامه، نوع فعالیت، درآمد مبنا، سوابق قطعی و تکالیف پرونده را یکجا بررسی کند تا تصمیم مالیاتی شما بر پایه اطلاعات واقعی باشد نه حدس و اطلاعات قدیمی.
سوالات متداول درباره گروه بندی مشاغل مالیاتی ۱۴۰۵
از کجا بفهمم در کدام گروه مالیاتی هستم؟
ابتدا بررسی کنید آیا نوع فعالیت شما مستقیما در فهرست گروه اول قرار دارد یا نه. اگر پاسخ منفی است فروش یا درآمد مبنای عملکرد ۱۴۰۳ و در صورت وجود آخرین درآمد قطعی شده واجد شرایط را بررسی کنید. سپس مشخص کنید فعالیت شما صرفا خدماتی است یا فروش کالا فعالیت ترکیبی دارید و نصاب متناسب را اعمال کنید.
آیا مشاغل خدماتی نصاب متفاوتی دارند؟
بله. اگر فعالیت مودی صرفا ارائه خدمت باشد ۵۰ درصد نصابهای عادی ملاک گروه بندی است؛ یعنی مرز گروه دوم ۷.۵ میلیارد و مرز گروه اول ۲۲.۵ میلیارد تومان خواهد بود.
آیا همه مشاغل باید اظهارنامه مالیاتی بدهند؟
اصل تکلیف صاحبان مشاغل، تسلیم اظهارنامه طبق مقررات قانون مالیاتهای مستقیم است. با این حال، سازمان امور مالیاتی میتواند در چارچوب تبصره ماده ۱۰۰ برای برخی مودیان واجد شرایط سازوکار مالیات مقطوع یا تسهیلات دیگری اعلام کند. شرایط این تسهیلات باید بر اساس دستورالعمل همان سال بررسی شود و نباید آن را با گروه اول، دوم یا سوم اشتباه گرفت.
آیا این گروه بندی برای شرکتها و اشخاص حقوقی هم استفاده میشود؟
تقسیمبندی اول، دوم و سوم در این بخش از آییننامه مربوط به صاحبان مشاغل یعنی اشخاص حقیقی است. اشخاص حقوقی تکالیف خاص خود را دارند؛ هرچند در آییننامه ماده ۹۵، اشخاص حقوقی در برخی الزامات نگهداری دفاتر در کنار صاحبان مشاغل گروه اول قرار گرفتهاند.
کسبوکار تازه تاسیس در دو سال اول گروه سوم است؟
خیر. طبق مقررات فعلی، در دو سال اول شروع فعالیت انتخاب گروه با مودی است مگر اینکه نوع فعالیت او ذاتا در گروه اول قرار گرفته باشد. از سال سوم باید نصابهای قانونی ملاک قرار گیرد.
اگر گروه مالیاتی را اشتباه انتخاب کنم چه میشود؟
نتیجه به این بستگی دارد که اشتباه شما باعث عدم انجام کدام تکالیف شده باشد. اگر به دلیل انتخاب گروه پایینتر دفاتر، اسناد یا اطلاعات لازم برای گروه واقعی خود را تهیه نکنید ممکن است در رسیدگی مالیاتی با آثار و جرایم مربوط به همان تکلیف مواجه شوید. بهتر است قبل از ارسال اظهارنامه، گروه بر اساس نوع فعالیت، سال مبنا و سوابق قطعی پرونده بررسی شود.
منابع قانونی
ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم: متن این ماده صاحبان مشاغل را به نگهداری دفاتر یا اسناد و مدارک متناسب و تنظیم اظهارنامه بر اساس آنها مکلف میکند.
متن قانون در سامانه ملی قوانین و مقررات
آییننامه موضوع ماده ۹۵: آییننامه مربوط به نوع دفاتر، اسناد و مدارک و روش نگهداری و نمونه اظهارنامه مالیاتی، شماره ۲/۱۵۳۳۰۴ مورخ ۲۱ آبان ۱۴۰۴؛ لازمالاجرا از ۱ فروردین ۱۴۰۴. مواد ۲ و ۶ این آییننامه مبنای اصلی نصابها، گروه بندی و تکالیف مطرحشده در این مقاله هستند.
سامانه قوانین سازمان امور مالیاتی کشور
تذکر درباره اعتبار اطلاعات: نصابها، دستورالعملهای اجرایی و تکالیف مالیاتی ممکن است با تصویب مقررات یا ابلاغ بخشنامههای جدید تغییر کنند. تاریخ آخرین بهروزرسانی این مقاله را هنگام استفاده از اطلاعات آن بررسی کنید.
