در سالهای اخیر، ورود داراییهای دیجیتال به سبد سرمایهگذاری ایرانیان، الگوها و چالش های جدیدی را در حوزههای مالی و نظارتی ایجاد کرده است؛ مثل مالیات بر ارز دیجیتال. اگرچه در ابتدا خلأ قانونی محسوسی در برخورد با رمزارزها وجود داشت، اما با افزایش حجم معاملات و شناسایی پتانسیلهای درآمدی این بازار، سازمان امور مالیاتی کشور به تدریج چارچوبهایی را برای شفافسازی این فعالیتها تدوین کرده است. در این مقاله از آرمیتاتکس در خصوص مالیات بر ارز دیجیتال و ترید اطلاعاتی برای علاقه مندان ارائه داده ایم.
جایگاه قانونی و مالیات ارز دیجیتال در نظام اقتصادی ایران
مالیات بر ارز دیجیتال اکنون به عنوان یک واقعیت انکار ناپذیر برای تمامی تریدرها و سرمایهگذاران شناخته میشود که عدم توجه به آن میتواند تبعات سنگینی از جمله جرایم غیرقابل بخشش و مسدودی حسابهای بانکی را به همراه داشته باشد. در واقع، هر نوع فعالیت اقتصادی که منجر به تحصیل درآمد شود، طبق مواد قانون مالیاتهای مستقیم مشمول پرداخت سهم دولت است و دنیای دیجیتال نیز از این قاعده مستثنی نیست. برای درک بهتر این موضوع، باید ابتدا ماهیت فعالیت ترید را از منظر مالیاتی واکاوی کنیم تا مشخص شود که چگونه تراکنشهای در بستر بلاکچین به ریال و نهایتاً به پروندههای مالیاتی متصل میشوند.
رویکرد سازمان امور مالیاتی به درآمدهای حاصل از معاملات رمزارز
سازمان امور مالیاتی بر اساس ماده ۹۳ قانون مالیاتهای مستقیم، هرگونه درآمدی که شخص حقیقی از طریق اشتغال به مشاغل یا عناوین دیگر در ایران تحصیل کند، مشمول مالیات میداند. در مورد تریدرها، اگرچه هنوز قانون اختصاصی تحت عنوان قانون مالیات بر رمزارز ابلاغ نشده است، اما فعالیت آنها تحت عنوان مشاغل موضوع فصل چهارم باب سوم قانون مالیاتهای مستقیم طبقهبندی میشود.
به عبارت سادهتر، سودی که یک تریدر از خرید و فروش ارزهای دیجیتال به دست میآورد، به عنوان مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی تلقی شده و مودی موظف است در پایان سال مالی، نسبت به تسلیم اظهارنامه اقدام نماید. این فرآیند مستلزم دانش کافی از قوانین است و به همین دلیل بسیاری از فعالان این حوزه برای جلوگیری از اشتباهات استراتژیک، از خدمات مالیاتی حرفهای استفاده میکنند تا ترازنامههای مالی خود را با استانداردهای مورد پذیرش ممیزین تطبیق دهند.
مالیات بر ارز دیجیتال و ترید در ایران
چالشهای ردیابی تراکنشها و نظارت بر درگاههای پرداخت
یکی از دغدغههای اصلی تریدرها، نحوه شناسایی فعالیتهای آنها توسط نهادهای ناظر است. واقعیت این است که درگاههای پرداخت متصل به صرافیهای داخلی و همچنین واریزهای پایا و ساتنا به حسابهای شخصی، به طور کامل تحت نظارت سامانه مودیان و بانک مرکزی قرار دارند. هرگونه ورود وجه به حساب بانکی که منشاء آن مشخص نباشد، میتواند تحت عناوین مختلفی مورد بررسی قرار گیرد.
در این میان، برخی به اشتباه تصور میکنند که قوانین مربوط به مالیات کارتخوان تنها مختص فروشگاههای فیزیکی است، در حالی که گردش حسابهای مرتبط با ترید نیز با همان دقت و حساسیت بازرسی میشوند. سازمان مالیاتی با استفاده از هوش مصنوعی و اتصال پایگاههای داده، به سادگی میتواند حجم خروجی و ورودی ریالی افراد را پایش کرده و بر اساس آن، برگ تشخیص مالیاتی صادر کند. بنابراین، شفافیت در ثبت رویدادهای مالی تنها راه مصون ماندن از جریمههای سنگین مالیاتی در آینده است.
تفکیک فعالیتهای استخراج از معاملات و تریدینگ
باید میان مالیات بر استخراج (ماینینگ) و مالیات بر خرید و فروش تفاوت قائل شد. استخراج رمز ارز در ایران به عنوان یک فعالیت صنعتی شناخته شده و مستلزم اخذ مجوز از وزارت صمت است. واحدهای استخراج موظف به پرداخت مالیات عملکرد بر اساس سود خالص خود هستند و حتی در برخی موارد میتوانند از معافیتهای مالیاتی صادراتی (در صورت بازگشت ارز به چرخه اقتصادی) استفاده کنند.
اما در مقابل، تریدرها که صرفا به نوسانگیری یا سرمایهگذاری بلندمدت میپردازند، در دسته مشاغل خدماتی قرار میگیرند. این افراد باید دقت کنند که در صورت عدم نگهداری اسناد و مدارک مثبته، کل گردش حساب آنها ممکن است به عنوان درآمد تلقی شود که این موضوع لزوم بهرهگیری از مشاوره مالیاتی را دوچندان میکند؛ چرا که مشاورین متخصص میتوانند با تفکیک اصل سرمایه از سود حاصله، بار مالیاتی مودی را به صورت قانونی کاهش دهند.
اهمیت حسابداری دقیق در مدیریت پرتفوی دیجیتال
برای یک تریدر حرفهای، ثبت دقیق قیمت خرید، قیمت فروش و هزینههای انتقال (Gas Fee) از اصول اولیه فعالیت پایدار است. در ساختار حسابداری مدرن، رمزارزها به عنوان دارایی نامشهود یا موجودی کالا طبقهبندی میشوند. عدم ثبت دقیق این وقایع باعث میشود در زمان رسیدگی مالیاتی، مودی نتواند هزینههای قابل قبول خود را اثبات کند.
به طور مثال، هزینههایی که بابت کارمزد صرافیها پرداخت میشود یا خساراتی که در اثر نوسانات شدید بازار رخ میدهد، در صورت تایید ممیز میتواند از درآمد مشمول مالیات کسر شود. بنابراین، داشتن دفتر روزنامه یا نرمافزارهای کمکی برای ثبت لحظهای معاملات، بخشی جداییناپذیر از فرآیند مدیریت مالی در این حوزه است.
مالیات بر ارز دیجیتال و ترید
نقش قوانین ضد پولشویی در نظارت بر بازار رمزارزها
نظام بانکی و مالیاتی ایران به شدت نسبت به منشاء وجوه حساس است. با توجه به قوانین سختگیرانه مربوط به پولشویی، جابهجایی مبالغ کلان که از طریق پلتفرمهای غیررسمی یا صرافیهای خارجی بدون پشتوانه انجام شود، میتواند فرد را در معرض اتهامات جدی قرار دهد.
تریدرها باید مراقب باشند که حسابهای بانکی خود را در اختیار دیگران قرار ندهند، زیرا هرگونه واریزی به حساب آنها، از نظر قانون به عنوان درآمد حاصل از فعالیت اقتصادی فرد صاحب حساب تلقی میشود. در چنین شرایطی، اثبات اینکه مبالغ واریزی متعلق به شخص دیگری است، بسیار دشوار بوده و میتواند منجر به تشکیل پروندههای قضایی علاوه بر پروندههای مالیاتی گردد.
بررسی وضعیت مالیات ارزش افزوده در معاملات ترید
یکی از سوالات رایج این است که آیا به خرید و فروش بیتکوین یا سایر آلتکوینها مالیات ارزش افزوده تعلق میگیرد یا خیر. طبق بخشنامههای فعلی، ارزهای دیجیتال به عنوان پول یا کالا به معنای سنتی شناخته نمیشوند، اما خدمات ارائه شده توسط صرافیها (کارمزدها) مشمول این نوع مالیات است.
تریدرهای حقیقی به عنوان مصرفکننده نهایی خدمات صرافی، مالیات را در زمان معامله پرداخت میکنند و نیاز به اقدام جداگانهای ندارند. اما شرکتهای حقوقی که در این حوزه فعالیت میکنند، باید در صورتحسابهای خود این موارد را رعایت کرده و در دورههای فصلی نسبت به رد کردن اظهارنامه مربوطه اقدام نمایند تا از اعتبار مالیاتی خود محافظت کنند.
نگاهی به مالیات بر ارث داراییهای دیجیتال
با توجه به اینکه رمزارزها نوعی دارایی محسوب میشوند، در صورت فوت صاحب ولت، این داراییها به ورثه منتقل میگردد. طبق قانون مالیات بر ارث به تمامی ماترک متوفی تعلق میگیرد و رمزارزها نیز از این قاعده مستثنی نیستند. چالش اصلی در اینجا، شناسایی و دسترسی به این داراییها توسط سازمان امور مالیاتی است. با این حال اگر ورثه بخواهند این داراییها را به صورت قانونی به ریال تبدیل کرده و در سیستم بانکی استفاده کنند، ناچار به شفافسازی و پرداخت مالیات مربوطه بر اساس نرخهای مقرر در قانون مالیاتهای مستقیم خواهند بود.
مالیات بر ارز دیجیتال
تکالیف مالیاتی تریدرها در قبال کارکنان و اشخاص ثالث
بسیاری از تریدرهای بزرگ یا صاحبان سبدگردانی، افرادی را برای مدیریت معاملات یا امور فنی استخدام میکنند. در این صورت، آنها موظف به رعایت قوانین مربوط به مالیات حقوق هستند. پرداخت حقوق به پرسنل و کسر مالیات متعلقه و واریز آن به حساب سازمان، از وظایف قانونی این کارفرمایان است. همچنین اگر تریدر با شرکتهای دیگر قراردادهای مشاورهای یا فنی منعقد کند، باید به موضوع مالیات تکلیفی نیز توجه داشته باشد تا در زمان حسابرسی، با جریمه عدم کسر و ایصال مالیات مواجه نشود. این موارد نشاندهنده پیچیدگی مدیریت مالی در کسبوکارهای نوین است که فراتر از یک خرید و فروش ساده در صرافیهاست.
مقایسه نرخهای مالیاتی و نحوه محاسبه مالیات عملکرد
نرخ مالیات برای تریدرهای حقیقی برای پرداخت مالیات بر ارز دیجیتال بر اساس ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم و به صورت پلکانی محاسبه میشود. این نرخ از ۱۵ درصد شروع شده و تا ۲۵ درصد برای درآمدهای بالاتر افزایش مییابد. در مقابل شرکتهای حقوقی که در حوزه رمزارز فعالیت میکنند، مشمول نرخ ثابت ۲۵ درصد مالیات عملکرد هستند. تشخیص دقیق درآمد مشمول مالیات بر عهده ممیز مالیاتی است که بر اساس بررسی تراکنشهای بانکی و اسناد ارائه شده صورت میگیرد. به همین دلیل، تنظیم دفاتر قانونی و ارائه به موقع اظهارنامه، کلیدیترین گام برای جلوگیری از تشخیص علیالرأس مالیات توسط سازمان است.
جدول مقایسهای وضعیت مالیاتی فعالیتهای مختلف رمزارز
در این جدول اطلاعاتی درباره وضعیت مالیاتی فعالیتهای مختلف رمزارز و مالیات بر ارز دیجیتال ارائه شده است:
|
نوع فعالیت |
دسته بندی مالیاتی |
نرخ مالیات تقریبی |
تکلیف قانونی اصلی |
|
استخراج (ماینینگ) |
فعالیت صنعتی و تولیدی | ۱۵ تا ۲۵ درصد (بسته به سود) |
اخذ مجوز و تسلیم اظهارنامه عملکرد |
|
ترید اشخاص حقیقی |
مشاغل (فصل چهارم) | ۱۵، ۲۰ و ۲۵ درصد (پلکانی) |
ثبت نام در نظام مالیاتی و اظهار درآمد سالانه |
|
صرافیهای ارز دیجیتال |
شرکتهای خدماتی | ۲۵ درصد (شخص حقوقی) |
صدور صورتحساب الکترونیک و مالیات ارزش افزوده |
|
نگهداری بلندمدت (Hold) |
سرمایهگذاری دارایی | فعلا فاقد نرخ مشخص (عایدی سرمایه) |
شفافسازی منشا پول در زمان نقد کردن |
درباره مالیات بر ارز دیجیتال
راهکارهای نهایی برای مودیان دنیای دیجیتال
دنیای ارزهای دیجیتال علیرغم جذابیتهای مالی، میدان مین قوانین مالیاتی و نظارتی است. تریدرها باید بپذیرند که دوران فعالیتهای پنهانی به پایان رسیده و سازمان امور مالیاتی به زودی با ابزارهای کنترلی دقیقتر، تمامی درآمدهای این حوزه را زیر ذرهبین خواهد برد. بهترین راهکار برای تداوم فعالیت در این بازار، حرکت به سمت شفافیت مالی است. نگهداری دقیق سوابق معاملات تفکیک حسابهای شخصی از حسابهای کاری، و همکاری با متخصصان حوزه مالی میتواند امنیت سرمایه شما را تضمین کند. در نهایت آگاهی از قوانین نه تنها یک اجبار، بلکه یک ابزار رقابتی برای مدیریت بهتر داراییها در اقتصاد پرتلاطم امروز است.
سوالات متداول
آیا صرف نگهداری ارز دیجیتال در کیف پول شخصی مشمول مالیات بر ارز دیجیتال است؟
خیر، تا زمانی که دارایی به ریال تبدیل نشده یا به عنوان درآمد در معاملهای شناسایی نشود، صرف نگهداری (هولد کردن) مشمول مالیات بر درآمد نمیگردد.
اگر در معاملات ضرر کنیم، باز هم باید مالیات بدهیم؟
مالیات بر اساس سود خالص محاسبه میشود. اگر بتوانید با اسناد معتبر ثابت کنید که در مجموع فعالیت سالانه دچار ضرر شدهاید، مالیات بر درآمد به شما تعلق نمیگیرد.
آیا استفاده از صرافیهای خارجی مثل کویناکس راهی برای فرار مالیاتی است؟
خیر، زیرا در نهایت برای استفاده از پول در ایران، باید آن را به ریال تبدیل کنید و در آن مرحله، واریز وجه به حساب بانکی شما توسط سامانههای نظارتی رصد خواهد شد.
جریمه عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی برای تریدرها چقدر است؟
عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر، موجب جریمهای معادل ۳۰ درصد مالیات متعلق میگردد که این جریمه غیرقابل بخشش است.
آیا برای مالیات ترید نیاز به کد اقتصادی داریم؟
بله، هر فردی که فعالیت اقتصادی مستمر دارد موظف است در سامانه سازمان امور مالیاتی ثبتنام کرده و کد اقتصادی دریافت نماید.
