با توجه به نوسانات اقتصادی و تغییرات سالانه بودجه در کشور، آگاهی از معافیت مالیاتی بازنشستگان برای این قشر از جامعه نه تنها یک دانش حقوقی، بلکه یک ابزار ضروری برای حفظ قدرت خرید است. بسیاری از بازنشستگان تصور میکنند که تمامی دریافتیهای آنها پس از پایان دوران خدمت از مالیات معاف است، اما واقعیت حقوقی پیچیدگیهای خاص خود را دارد.
امسال با تغییر سقف معافیتهای مالیاتی و ابلاغ بخشنامههای جدید سازمان امور مالیاتی، لازم است تمامی بازنشستگان کشوری، لشکری و تامین اجتماعی بدانند کدام بخش از درآمدشان تحت چتر حمایت قانون قرار دارد و در چه شرایطی ممکن است مشمول کسر مالیات شوند. این مقاله از سایت آرمیتاتکس به عنوان یک راهنمای جامع، تمامی زوایای تاریک و روشن مالیات حقوق، عیدی، سنوات و حتی درآمد حاصل از اشتغال مجدد بازنشستگان را بررسی میکند.
بررسی دقیق ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم و معافیت مستمری
ستون اصلی قوانین مرتبط با معافیت مالیاتی بازنشستگان، ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم است. طبق بند ۵ این ماده، حقوق بازنشستگی، وظیفه، مستمری و همچنین پایان خدمت و خسارت اخراج به طور کامل از پرداخت مالیات معاف هستند. فلسفه حقوقی این معافیت بر این پایه استوار است که حقوق بازنشستگی در واقع بازپرداخت مبالغی است که فرد در طول ۳۰ سال خدمت خود به عنوان حق بیمه پرداخت کرده است.
از آنجا که این حق بیمهها در زمان اشتغال از درآمد مشمول مالیات کسر شده بود، دریافت مجدد آنها در دوران بازنشستگی نباید مشمول مالیات مضاعف شود. بنابراین هرگونه برداشتی تحت عنوان مالیات از حکم حقوقی اصلی بازنشسته غیرقانونی بوده و در صورت بروز قابل پیگیری در دیوان عدالت اداری است. این معافیت برخلاف معافیت حقوق شاغلان، هیچ سقف ریالی ندارد و حتی اگر مستمری فرد بسیار بالا باشد، باز هم ریالی مالیات از آن کسر نخواهد شد.
درباره معافیت مالیاتی بازنشستگان
سقف معافیت مالیاتی عیدی و پاداش پایان امسال
عیدی یکی از مهمترین دریافتیهای حمایتی در پایان سال است که همواره سوالات زیادی پیرامون آن وجود دارد. برای سال ۱۴۰۴ مبلغ پایه عیدی ۴۵,۰۰۰,۰۰۰ ریال تعیین شده که با احتساب حق عائلهمندی و اولاد، این رقم افزایش مییابد. طبق بخشنامههای صادره، عیدی سالانه تا سقف یک دوازدهم معافیت سالانه موضوع ماده ۸۴ قانون مالیاتهای مستقیم، از مالیات معاف است.
با توجه به اینکه سقف معافیت مالیاتی سالانه برای سال ۱۴۰۴ مبلغ ۲,۸۸۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (۲۸۸ میلیون تومان) در نظر گرفته شده است، سقف معافیت عیدی حدود ۲۴۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (۲۴ میلیون تومان) خواهد بود. از آنجایی که مجموع عیدی و مزایای پایان سال اکثر بازنشستگان بسیار کمتر از این سقف ۲۴ میلیون تومانی است، عملا تمامی بازنشستگان از پرداخت مالیات بر عیدی معاف هستند. این موضوع برای بازنشستگانی که مجموع دریافتیهای سالانه بالایی دارند، یک مزیت اقتصادی مهم محسوب میشود تا نقدینگی بیشتری در پایان سال در اختیار داشته باشند.
پاداش پایان خدمت و سنوات؛ معافیت مطلق یا نسبی؟
هنگامی که یک کارمند یا کارگر بازنشسته میشود، مبلغی تحت عنوان پاداش پایان خدمت یا حق سنوات دریافت میکند که حاصل سالها تلاش اوست. در مبحث معافیت مالیاتی بازنشستگان، پاداش پایان خدمت یکی از ایمنترین بخشهاست. طبق قانون، این مبالغ به صورت مطلق از مالیات معاف هستند.
فرقی نمیکند که این پاداش از سوی یک دستگاه دولتی پرداخت شود یا یک کارگاه کوچک بخش خصوصی؛ در هر دو صورت، کارفرما حق کسر مالیات از سنوات را ندارد. نکته حائز اهمیت دیگر این است که این مبالغ از کسر حق بیمه نیز معاف هستند. یعنی مبلغ ناخالص محاسبه شده برای سنوات، باید دقیقاً به صورت خالص به حساب بازنشسته واریز شود. این قانون به منظور حمایت از سرمایه اولیه بازنشسته برای شروع دوران جدید زندگی یا سرمایهگذاریهای کوچک تدوین شده است.
چالش مالیاتی اشتغال مجدد بازنشستگان در بخش خصوصی
بسیاری از بازنشستگان به دلیل تخصص منحصربهفرد یا نیازهای معیشتی، پس از بازنشستگی مجددا وارد بازار کار میشوند. در اینجا یک سوءتفاهم بزرگ وجود دارد؛ برخی تصور میکنند چون بازنشسته هستند، درآمد شغل دوم آنها نیز معاف است. اما حقیقت این است که معافیت مالیاتی بازنشستگان تنها شامل مستمری آنها میشود. درآمد حاصل از قراردادهای کاری جدید مشمول مالیات حقوق است.
در سال ۱۴۰۴ بازنشستگان شاغل نیز مانند سایر کارمندان تا سقف ۲۴۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال در ماه معافیت مالیاتی دارند. اگر مجموع دریافتی ماهانه آنها از شغل جدید از این رقم فراتر رود، مبالغ مازاد مشمول نرخهای ۱۰٪، ۱۵٪ و بالاتر به صورت پلکانی خواهد بود. بنابراین، بازنشستگان در هنگام تنظیم قرارداد جدید باید به این سقف توجه ویژهای داشته باشند تا دچار جریمههای مالیاتی نشوند. باید اضافه کرد اگر نیاز به خدمات مالیاتی دارید می توانید با گروه آرمیتاتکس تماس بگیرید.
معافیتهای مالیاتی مرتبط با حق اولاد و عائلهمندی
در احکام حقوقی بازنشستگان، بندهایی تحت عنوان حق اولاد و عائلهمندی وجود دارد. طبق آخرین اصلاحات و رویههای قضایی، این مبالغ که به عنوان مزایای رفاهی و انگیزشی شناخته میشوند، در بسیاری از موارد از شمول مالیات خارج هستند. با وجود اینکه در برخی سالها اختلاف نظرهایی میان سازمان امور مالیاتی و دیوان عدالت اداری وجود داشت، اما در حال حاضر گرایش بر این است که مزایای تبعی حقوق که ریشه در کارکرد مستقیم ندارند و برای تامین هزینههای خانواده پرداخت میشوند، مشمول مالیات نباشند.
این موضوع برای بازنشستگانی که تحت تکفل خود فرزند یا همسر دارند، کمک میکند تا بخش بیشتری از دریافتی حمایتی خود را به صورت خالص دریافت کنند. دقت در فیش حقوقی و اطمینان از عدم کسر مالیات از این ردیفها، حق قانونی هر بازنشسته است.
معافیت مالیاتی بازنشستگان چگونه است؟
وضعیت مالیات بر درآمد اجاره برای بازنشستگان موجر
بسیاری از بازنشستگان تنها دارایی خود یعنی یک واحد آپارتمان را اجاره میدهند تا کمبود حقوق مستمری خود را جبران کنند. در قانون مالیاتهای مستقیم، معافیت خاصی برای این افراد پیشبینی شده است. اگر بازنشستهای هیچ درآمدی به جز مستمری بازنشستگی نداشته باشد و تنها درآمد دیگر او از محل اجاره ملک باشد، تا سقف معافیت پایه سالانه که هر سال اعلام میشود (برای سال ۱۴۰۴ حدود ۲۸۸ میلیون تومان در سال)، از پرداخت مالیات بر درآمد اجاره معاف خواهد بود.
این یکی از مهمترین جنبههای معافیت مالیاتی بازنشستگان است که کمتر به آن پرداخته شده است. البته برای بهرهمندی از این معافیت، فرد باید اظهارنامه مالیاتی خود را در موعد مقرر تسلیم کرده و وضعیت تکمنبعی بودن درآمد خود را به اثبات برساند.
مالیات بر ارث و حقوق وظیفه بازماندگان
زمانی که صحبت از معافیت مالیاتی بازنشستگان میشود، نباید از حقوق بازماندگان غافل شد. در صورتی که بازنشستهای فوت کند و حقوق او به وراث قانونی منتقل شود، این حقوق همچنان طبق ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم از معافیت کامل برخوردار است.
علاوه بر این، مطالباتی که بازنشسته متوفی از سازمان مربوطه مثل پاداش پایان خدمت پرداخت نشده دارد، در هنگام انتقال به وراث مشمول مالیات بر ارث نمیشود. این رویکرد حمایتی قانونگذار نشاندهنده احترام به حقوق خانوادههای بازنشستگان و جلوگیری از فشار مالی به آنها در شرایط سخت سوگواری است.
نحوه محاسبه مالیات پلکانی در صورت اشتغال مجدد
اگر شما یک بازنشسته هستید که در سال ۱۴۰۴ در یک شرکت خصوصی مشغول به کار شدهاید، باید بدانید که مالیات شما چگونه محاسبه میشود. دولت برای برقراری عدالت، سیستم پلکانی را اجرا میکند. برای درآمد ماهانه تا ۲۴ میلیون تومان، نرخ مالیات صفر است. برای مبالغ بین ۲۴ تا ۳۰ میلیون تومان، نرخ ۱۰ درصد اعمال میشود. برای مبالغ بالاتر، این نرخ به ۱۵ و ۲۰ درصد میرسد.
نکته طلایی اینجاست که مستمری شما که از صندوق بازنشستگی دریافت میکنید، در این محاسبات لحاظ نمیشود. به طور مثال اگر شما ۱۰ میلیون تومان مستمری میگیرید و ۲۰ میلیون تومان از شرکت خصوصی حقوق دریافت میکنید، مجموع درآمد شما ۳۰ میلیون تومان است، اما چون مستمری معاف است، درآمد مشمول شما همان ۲۰ میلیون تومان شغل دوم خواهد بود که چون زیر سقف ۲۴ میلیون است، مالیاتی به آن تعلق نمیگیرد.
مدارک لازم برای اثبات معافیت و استرداد مالیات
در صورتی که یک بازنشسته متوجه شود که از حقوق یا مزایای او به اشتباه مالیات کسر شده است، باید فرآیند استرداد را آغاز کند. اولین گام، دریافت فیش حقوقی ممهور و حکم بازنشستگی است. سپس فرد باید به اداره امور مالیاتی مربوط به ممیزی کارفرمای خود مراجعه کرده و درخواست کتبی استرداد مالیات اضافه پرداختی را ارائه دهد. طبق ماده ۲۴۲ قانون مالیاتهای مستقیم، سازمان امور مالیاتی موظف است پس از احراز اشتباه، مبالغ کسر شده را به همراه خسارت (در برخی موارد) به مودی بازگرداند. مستند بودن درخواست به بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم، سرعت رسیدگی به پرونده را دوچندان میکند.
آنچه باید از معافیت مالیاتی بازنشستگان بدانید
مقایسه مشمولیت مالیات و بیمه در انواع دریافتیها
در این جدول اطلاعات مربوط به مشمولیت مالیات و بیمه در انواع دریافتیها درج شده است:
| ردیف درآمدی | وضعیت مالیات | وضعیت بیمه | استناد قانونی |
| مستمری ماهانه بازنشستگی | ۱۰۰٪ معاف | معاف | ماده ۹۱ ق.م.م |
| عیدی و پاداش آخر سال | معاف تا سقف ۲۴ میلیون | معاف | ماده ۸۴ ق.م.م |
| پاداش پایان خدمت (سنوات) | ۱۰۰٪ معاف | معاف | ماده ۹۱ ق.م.م |
| حقوق شغل دوم (قراردادی) | مشمول (مازاد بر ۲۴ م.ت) | مشمول | ماده ۸۶ ق.م.م |
| حق عائلهمندی و اولاد | معاف (در اکثر رویهها) | معاف | بخشنامههای رفاهی |
| درآمد اجاره ملک (تکمنبع) | معاف تا سقف سالانه | معاف | ماده ۵۷ ق.م.م |
تاثیر منطقه جغرافیایی بر معافیتهای مالیاتی بازنشستگان
شاید جالب باشد بدانید که محل سکونت و خدمت بازنشستگان شاغل نیز بر میزان مالیات آنها تاثیر دارد. بازنشستگانی که در مناطق کمتر توسعهیافته مشغول به کار مجدد میشوند، طبق ماده ۹۲ قانون مالیاتهای مستقیم، از ۵۰ درصد تخفیف مالیاتی حقوق برخوردار هستند. این یعنی اگر یک بازنشسته در یک منطقه محروم شاغل شود، سقف معافیت او به طور موثری افزایش مییابد. این سیاست تشویقی به منظور استفاده از تخصص بازنشستگان در مناطق دورافتاده تدوین شده است و میتواند درآمد خالص دریافتی آنها را به شکل چشمگیری افزایش دهد.
اهمیت مشاوره تخصصی
موضوع معافیت مالیاتی بازنشستگان فراتر از یک معافیت ساده است؛ این یک ساختار حمایتی گسترده است که حقوق، عیدی، سنوات و حتی درآمدهای جانبی را در بر میگیرد. با توجه به اینکه قوانین مالیاتی سالانه تغییر میکنند، همواره توصیه میشود بازنشستگان عزیز پیش از امضای قراردادهای کاری جدید یا در صورت مشاهده کسورات مشکوک در فیش حقوقی خود، با مشاوران مالیاتی مشورت کنند. آگاهی از حق و حقوق قانونی، بهترین راه برای حفاظت از آرامش مالی در دوران پر افتخار بازنشستگی است.
سوالات متداول
آیا بازنشستگان تامین اجتماعی باید اظهارنامه مالیاتی پر کنند؟
اگر تنها درآمد فرد مستمری بازنشستگی باشد، نیازی به پر کردن اظهارنامه نیست؛ اما اگر بازنشسته درآمد اجاره ملک یا شغل دوم آزاد داشته باشد، باید طبق موعد مقرر اظهارنامه تسلیم کند.
سقف معافیت مالیاتی برای بازنشستگان در سال ۱۴۰۴ چقدر افزایش یافته است؟
سقف معافیت ماهانه از ۱۲ میلیون تومان در سال گذشته به ۲۴ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است که رشد ۱۰۰ درصدی را نشان میدهد.
آیا به پاداش پایان خدمت بازنشستگان نیروهای مسلح مالیات تعلق میگیرد؟
خیر، تمامی بازنشستگان اعم از کشوری، لشکری (نیروهای مسلح) و تامین اجتماعی مشمول معافیت کامل مالیاتی برای پاداش پایان خدمت هستند.
