این سوال بسیاری از فعالان کسب و کار و مشغال است که: چه کسانی (مشاغل یا اصناف) باید اظهارنامه ارزش افزوده بدهند؟ در نظام مالیاتی نوین ایران، شفافیت در معاملات کالا و خدمات به یکی از ارکان اصلی نظارت دولت بر چرخه اقتصادی تبدیل شده است. مالیات بر ارزش افزوده که به عنوان یک مالیات غیر مستقیم بر مصرف شناخته میشود، باری است که در نهایت بر دوش مصرفکننده نهایی قرار میگیرد، اما مسئولیت جمعآوری و واریز آن به خزانه دولت بر عهده فعالان اقتصادی است.
این فعالان که در اصطلاح قانون، مودی نامیده میشوند، موظف هستند در پایان هر دوره مالیاتی که سه ماهه است، گزارشی جامع از خریدها و فروشهای خود را در قالب اظهارنامه ارزش افزوده به سازمان امور مالیاتی کشور ارائه دهند. تسلیم این اظهارنامه نه تنها یک تکلیف قانونی برای اجتناب از جرایم سنگین است، بلکه به کسبوکارها اجازه میدهد تا از اعتبار مالیاتی خود استفاده نموده و تنها مابهالتفاوت آن را بپردازند که این امر در مدیریت نقدینگی و سودآوری واحد اقتصادی تأثیر بسزایی دارد. در این مقاله از آرمیتاتکس در این خصوص اطلاعات جامعی ارائه دادهایم.
مشمولیت فراگیر اشخاص حقوقی در نظام مالیات بر مصرف
بر اساس بخشنامهها و فراخوانهای صادر شده از ابتدای اجرای این قانون در سال ۱۳۸۷ تاکنون، اولین گروهی که به طور کامل و بدون هیچگونه استثنایی در دایره شمول قرار گرفتند، تمامی اشخاص حقوقی یا همان شرکتهای ثبت شده هستند. فرقی نمیکند که یک شرکت در مقیاس کوچک فعالیت کند یا یک هلدینگ بزرگ باشد؛ به محض ثبت شرکت و اخذ کد اقتصادی، مسئولیتهای مربوط به مالیات بر ارزش افزوده آغاز میگردد.
اشخاص حقوقی موظفند حتی در صورتی که در یک دوره مالیاتی هیچگونه فعالیت تجاری یا خرید و فروشی نداشته باشند، اظهارنامه ارزش افزوده “صفر” خود را برای سازمان ارسال نمایند. عدم انجام این تکلیف در موعد مقرر، باعث میشود شرکت از بخشودگیهای قانونی محروم شده و سیستمهای مالیاتی آن برای دورههای بعدی با ریسک حسابرسی بالا مواجه شود که این موضوع اهمیت دقت در حسابداری شرکتها را دوچندان میکند.
درباره اظهارنامه ارزش افزوده
تبیین جایگاه اشخاص حقیقی و اصناف در فراخوانهای ده گانه
در مورد اشخاص حقیقی و صاحبان مشاغل، سازمان امور مالیاتی استراتژی متفاوتی را در پیش گرفته و آنها را طی مراحل مختلف و بر اساس نوع صنف یا حجم فعالیت فراخوان کرده است. در ده مرحله اول که تا پایان سال ۱۴۰۲ تکمیل شد، گروههایی نظیر واردکنندگان، صادرکنندگان، عمدهفروشان، طلافروشان، هتلداران و نمایشگاهداران خودرو مشمول شدند.
این افراد مکلف شدند علاوه بر ثبتنام در سامانه، ده درصد مالیات متعلق را در فاکتورهای خود لحاظ کنند. نکته مهم برای این اصناف این است که مشمولیت آنها دائمی است و حتی با تغییر مدیریت یا جابجایی محل فعالیت، تکالیف آنها در ارسال اظهارنامه ارزش افزوده پابرجا میماند. مدیریت این فرآیند برای اشخاص حقیقی به دلیل درآمیختگی هزینههای شخصی و شغلی حساسیت بالایی دارد و نیازمند انضباط مالی دقیقی است تا در زمان بازرسیهای مالیاتی، مغایرتی در حسابهای بانکی و اظهارنامهها مشاهده نشود.
همچنین بخوانید: مالیات حقوق چیست؟
تحلیل تحولات فراخوان یازدهم و مشمولین جدید سال ۱۴۰۴
با ورود به سال ۱۴۰۴، سازمان امور مالیاتی در قالب فراخوان شماره یازدهم، دایره مودیان را به شکل بیسابقهای گسترش داده است. این فراخوان که با هدف پوشش حداکثری بخشهای خدماتی صادر شده، بسیاری از مشاغلی را که پیش از این در مناطق خاکستری مالیاتی قرار داشتند، به انجام تکالیف قانونی ملزم نموده است.
در این مرحله، تمرکز ویژهای بر بخشهای رفاهی، تفریحی و خدماتی صورت گرفته است. مودیان جدیدی که در این فراخوان نام برده شدهاند، باید به سرعت زیرساختهای لازم برای صدور صورتحساب الکترونیکی و ارسال اظهارنامه ارزش افزوده را فراهم کنند. عدم توجه به این فراخوان به معنای فعالیت غیرقانونی در نظام مالیاتی تلقی شده و جریمههای ناشی از آن میتواند فراتر از سود حاصل از فعالیت یک ساله یک واحد صنفی باشد.
تعیین مالیات سقف فروش برای مشاغل خدماتی
یکی از ویژگیهای بارز فراخوان یازدهم در سال ۱۴۰۴، تعیین سقف درآمدی برای مشمولیت برخی از اصناف است. طبق این قانون، تمامی واحدهای صنفی فعال در حوزههایی مانند رستورانها، چایخانهها، سفرهخانههای سنتی، اغذیهفروشیها و مراکز مشابه، در صورتی که مجموع فروش کالا و خدمات آنها در سال ۱۴۰۳ یا سال جاری از مبلغ یکصد و چهل و چهار میلیارد ریال (معادل چهارده میلیارد و چهارصد میلیون تومان) عبور کند، موظف به تسلیم اظهارنامه ارزش افزوده هستند.
این سقف فروش به گونهای تعیین شده است که واحدهای صنفی متوسط و بزرگ را شامل شود. مودیان باید توجه داشته باشند که برای محاسبه این نصاب، تمامی درآمدهای آنها اعم از درآمدهایی که طبق قانون معاف هستند و درآمدهای مشمول، با هم جمع میشوند و رسیدن به این مرز، نقطه آغاز تعهدات مالیاتی دائمی برای آنها خواهد بود.
اظهارنامه ارزش افزوده چیست؟
مشمولیت ویژه واسطهها و دلالان بدون محدودیت درآمدی
بخش بسیار حساس و کلیدی در فراخوان جدید، مربوط به افرادی است که در زنجیره توزیع به عنوان واسطه عمل میکنند. برخلاف رستورانها یا آرایشگاهها که نصاب درآمدی دارند، تمامی واسطهها، دلالان، حقالعملکاران و کسانی که از طریق پورسانتبگیری درآمد کسب میکنند، بدون هیچگونه سقف درآمدی مشمول شدهاند.
این یعنی اگر فردی در بازار املاک، خودرو یا هر کالای دیگری به عنوان واسطه فعالیت کرده و حتی مبلغ ناچیزی را به عنوان کارمزد دریافت کند، از نظر قانون مودی ارزش افزوده محسوب شده و باید ده درصد آن را به عنوان مالیات در سامانه ثبت نماید. این تصمیم با هدف شفافسازی لایههای پنهان اقتصاد و رصد جریانات مالی که ممکن است منشا پولشویی داشته باشند، اتخاذ شده است. برای این گروه، تسلیم اظهارنامه ارزش افزوده راهی برای مشروعیت بخشیدن به درآمدهای دریافتی در مقابل نهادهای نظارتی است.
همچنین بخوانید: مالیات بر ارث چیست؟
وضعیت سالنهای زیبایی و کلینیکهای خدمات زیبایی در سال ۱۴۰۴
حوزه آرایشی و زیبایی که در سالهای اخیر رشد مالی چشمگیری داشته است، اکنون تحت نظارت مستقیم نظام ارزش افزوده قرار گرفته است. سالنهای زیبایی مردانه و زنانه و همچنین کلینیکهایی که خدماتی با جنبه غیر درمانی مانند تزریقات زیبایی یا جراحیهای پلاستیک داوطلبانه ارائه میدهند، در صورت عبور از نصاب فروش ذکر شده، مشمول هستند.
چالش بزرگ در این صنف، تفکیک خدمات است؛ چرا که خدمات صرفا درمانی معاف از مالیات هستند اما خدمات زیبایی مشمول نرخ ده درصدی میباشند. این مودیان باید در زمان تنظیم اظهارنامه ارزش افزوده، با دقت بالایی فاکتورهای خود را تفکیک کنند تا در زمان حسابرسی، به دلیل کتمان مالیات بخش زیبایی یا پرداخت اشتباه مالیات برای بخش درمانی، دچار خسارت نشوند. کارشناسان آرمیتاتکس تاکید دارند که داشتن یک سیستم حسابداری تفکیکشده برای این مراکز حیاتی است.
ورود بلاگرها و اینفلوئنسرهای فضای مجازی به لیست مودیان مالیاتی
در عصر دیجیتال، درآمدهای حاصل از تبلیغات در پلتفرمهایی نظیر اینستاگرام و یوتیوب دیگر از دید سازمان امور مالیاتی پنهان نیست. فراخوان شماره یازدهم به وضوح بلاگرها و تولیدکنندگان محتوا را که درآمدهای کلانی از راه تبلیغات دارند، در صورتی که مجموع دریافتی سالانه آنها بیش از چهارده میلیارد و چهارصد میلیون تومان باشد، مشمول کرده است.
این افراد موظفند برای هر قرارداد تبلیغاتی، صورتحساب الکترونیکی صادر کرده و در پایان هر فصل، اظهارنامه ارزش افزوده مربوطه را ارسال کنند. از آنجایی که درآمدهای این قشر به حسابهای بانکی شخصی واریز میگردد، سازمان با تکیه بر تحلیل تراکنشها و مالیات کارتخوانها، به راحتی میتواند افراد مشمول را شناسایی کند. شفافیت مالیاتی برای فعالان فضای مجازی، ریسک مسدودی حسابها و پیگردهای قانونی را به شدت کاهش میدهد. لازم به یاآوری است که برای مشاوره مالیاتی و دریافت خدمات مالیاتی باید از شرکتها و یا اضخاص کارشناس در این عرصه استفاده کرد.
اهمیت اظهارنامه ارزش افزوده
جایگاه خدمات پیمانکاری و مهندسی در فراخوانهای جدید
پیمانکاران ساختمانی، تاسیساتی و همچنین طراحان دکوراسیون و معماران که به صورت پروژهای فعالیت میکنند، بخش دیگری از مشمولین این فراخوان هستند. در پروژههای پیمانکاری، چالش اصلی زمان شناسایی درآمد است. پیمانکاران باید بر اساس صورتوضعیتهای تایید شده، مالیات ارزش افزوده را محاسبه و در اظهارنامه درج کنند. حتی اگر کارفرما هنوز وجه مالیات را به پیمانکار پرداخت نکرده باشد، پیمانکار طبق قانون موظف است در مهلت مقرر اظهارنامه ارزش افزوده خود را تسلیم کرده و مالیات متعلق را بپردازد. این موضوع نیازمند مدیریت دقیق منابع مالی است تا واحد پیمانکاری با جریمههای سنگین تاخیر روبرو نشود. رعایت اصول حسابداری پیمانکاری و ثبت صحیح اعتبارات خرید مصالح میتواند بار مالی نهایی را برای این مودیان تعدیل نماید.
همگرایی سامانه مودیان و اظهارنامه ارزش افزوده
یکی از بزرگترین تحولات سال ۱۴۰۴، اتصال کامل تمامی معاملات به سامانه مودیان است. دیگر مانند گذشته، تنظیم اظهارنامه ارزش افزوده یک فرآیند کاملا دستی و مبتنی بر سلیقه مودی نیست. اکنون اظهارنامهها به صورت پیشفرض و بر اساس صورتحسابهای الکترونیکی که مودی در سامانه بارگذاری کرده است، تولید میشوند. مودی تنها وظیفه دارد این اطلاعات را بازبینی و تایید نماید.
این سیستم هوشمند باعث شده است که اعتبار مالیاتی تنها برای فاکتورهایی پذیرفته شود که در سامانه به ثبت رسیدهاند. بنابراین، اگر مودی خریدی انجام دهد اما فروشنده آن را در سامانه ثبت نکند، مودی نمیتواند آن را در اظهارنامه ارزش افزوده خود به عنوان هزینه لحاظ کند. این رویکرد، تمامی اصناف را به سمت معامله با واحدهای قانونی و شناسنامهدار سوق میدهد.
تبعات جرایم سنگین عدم تمکین به قوانین ارزش افزوده
قانون مالیات بر ارزش افزوده در مواجهه با تخلفات، بسیار سختگیرانه عمل میکند. عدم ثبتنام به موقع در نظام مالیاتی، جریمهای معادل ۷۵ درصد مالیات متعلق را به مودی تحمیل میکند. همچنین، عدم تسلیم اظهارنامه ارزش افزوده در مهلت قانونی، علاوه بر محرومیت از تمامی معافیتها و مشوقها، مشمول ۵۰ درصد جریمه اضافی میگردد.
از سوی دیگر، هر ماه تاخیر در پرداخت مبلغ مالیات، منجر به جریمه غیرقابل بخشش ۲ درصدی ماهانه میشود. این جرایم به گونهای طراحی شدهاند که هزینه فرار مالیاتی بسیار بیشتر از پرداخت قانونی آن باشد. مودیان باید بدانند که با هوشمند شدن سیستمهای نظارتی، کتمان فروش از طریق مالیات کارتخوان یا حسابهای اجارهای به سرعت شناسایی شده و منجر به جرایم سنگین و حتی پیگردهای قضایی میگردد.
لزوم ارسال اظهارنامه ارزش افزوده
نقش خدمات حرفهای آرمیتاتکس در تسهیل فرآیندهای مالیاتی
با توجه به پیچیدگیهای فراخوان یازدهم و تغییرات مداوم در نرخها و نصابها، مدیریت امور مالیاتی دیگر یک کار ساده و اداری نیست. اشتباه در تشخیص نوع کالا یا تاخیر در تایید صورتحسابها در سامانه مودیان، میتواند خسارات جبرانناپذیری به بار آورد. مجموعه آرمیتاتکس با بهرهگیری از تیمهای تخصصی خدمات حسابداری و مشاوران ارشد مالیاتی، در کنار مودیان است تا تمامی مراحل از ثبتنام تا نهاییسازی اظهارنامه ارزش افزوده را با بالاترین دقت انجام دهد. ما با رصد لحظهای بخشنامهها، تضمین میکنیم که کسبوکار شما از حداکثر اعتبار مالیاتی استفاده کرده و کمترین ریسک را در مواجهه با ممیزان مالیاتی تجربه نماید. تخصص ما، امنیت مالی شما در دنیای پیچیده قوانین مالیاتی است.
جدول طبقهبندی مشمولین اظهارنامه ارزش افزوده در سال ۱۴۰۴
در جدول زیر، وضعیت مشمولیت گروههای مختلف شغلی جهت تصمیمگیری مدیران و اصناف خلاصه شده است:
| صنف یا گروه شغلی | شرط اصلی مشمولیت | نرخ مالیات (۱۴۰۴) | تکلیف اصلی در سامانه |
| تمامی اشخاص حقوقی | ثبت شرکت | ۱۰ درصد | ارسال اظهارنامه حتی در صورت عدم فعالیت |
| واسطهها و دلالان | بدون نصاب | ۱۰ درصد | ثبت کارمزد در سامانه مودیان |
| رستورانها و تالارها | فروش بیش از ۱۴.۴ میلیارد تومان | ۱۰ درصد | دریافت مالیات از مشتری در فاکتور |
| سالنهای زیبایی و کلینیکها | فروش بیش از ۱۴.۴ میلیارد تومان | ۱۰ درصد | تفکیک خدمات مشمول و معاف |
| بلاگرها و هنرمندان | درآمد بیش از ۱۴.۴ میلیارد تومان | ۱۰ درصد | ثبت قراردادهای تبلیغاتی |
| پیمانکاران و طراحان دکور | کارکرد بیش از ۱۴.۴ میلیارد تومان | ۱۰ درصد | ارسال صورتوضعیت الکترونیکی |
| واردکنندگان و صادرکنندگان | تمامی فعالان (بدون نصاب) | ۱۰ درصد | رعایت پروتکلهای گمرکی و ارزش افزوده |
ضرورت اقدام سریع برای مودیان جدید
تحولاتی که در سال ۱۴۰۴ در نظام مالیاتی رخ داده، نشاندهنده پایان عصر اقتصاد غیرشفاف است. فراخوان شماره یازدهم، بسیاری از اصناف خدماتی را به صف مودیان فعال اضافه کرده و آنها را ملزم به تسلیم اظهارنامه ارزش افزوده نموده است. با توجه به افزایش نرخ مالیات به ده درصد و اتصال مستقیم پایانههای فروشگاهی به پروندههای مالیاتی، هرگونه تعلل در انجام تکالیف قانونی میتواند منجر به انباشت جرایمی شود که نقدینگی واحد صنفی را به خطر میاندازد.
مودیان جدید باید در سریعترین زمان ممکن نسبت به بررسی وضعیت مشمولیت خود اقدام کرده و با بهرهگیری از دانش متخصصان حسابداری، پرونده مالیاتی خود را ساماندهی کنند. شفافیت، نه تنها یک اجبار قانونی، بلکه راهی برای ثبات و اعتبار کسبوکار شما در بازار رقابتی امروز است.
سوالات متداول
آیا پورسانت بگیران املاک هم باید اظهارنامه ارزش افزوده بدهند؟
بله؛ طبق فراخوان یازدهم، تمامی واسطهها و دلالان بدون توجه به میزان درآمد، مکلف به ثبتنام و تسلیم اظهارنامه هستند.
اگر سقف فروش ما به ۱۴.۴ میلیارد تومان نرسد، باز هم مشمول هستیم؟
خیر؛ برای مشاغل خدماتی مانند رستورانها و آرایشگاهها، مشمولیت در این فراخوان منوط به عبور از سقف فروش تعیین شده است.
جریمه عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر چقدر است؟
جریمه عدم تسلیم اظهارنامه معادل ۵۰ درصد مالیات متعلق است که علاوه بر جریمه تأخیر ماهانه ۲ درصدی دریافت میگردد.
آیا مالیات ارزش افزوده از سود خالص ما کسر میشود؟
خیر؛ این مالیات بر عهده مشتری است و مودی تنها وظیفه دریافت آن و واریز به حساب دولت را بر عهده دارد.
آیا برای خدمات درمانی کلینیکها هم باید مالیات ارزش افزوده بگیریم؟
خیر؛ خدمات صرفاً درمانی طبق قانون معاف هستند و مالیات تنها بر خدمات زیبایی و لوکس وضع میشود.
